Andrzejki dawniej i dziś

Początkowo Polacy nazywali Andrzejki Jędrzejkami albo Jędrzejówkami, gdyż taką formę miało ówcześnie to imię. Zgodnie z tradycją w nocy z 29 na 30 listopada wszystkie panny odprawiały wróżby mające na celu zapewnić im dobrego męża i rychłe zamążpójście. Jako, że było to święto pogańskie, związane w Polsce z matką Ziemią, wierzono, że w tym czasie pojawiają się na ziemi duchy i różnego rodzaju chochliki, które mając moc zapewnić spełnienie się wróżb. Początkowo Andrzejki były świętem tylko dla kobiet, z czasem powstał jego męski wariant- Katarzynki (obchodzone 25 listopada), podczas którego, analogicznie, mężczyźni odprawiali wróżby mające zapewnić im pracowitą, dobrą żonę. Mimo popularności Andrzejek, były takie okresy w historii, gdy święto to było na szeroką skalę piętnowane przez Kościół Katolicki. W XVII i XVIII wiekach, gdy święto na trwałe zapisało się już na kartach historii i literatury niektórzy ortodoksyjni katolicy zabraniali odprawiania wróżb, które wiązały się według nich z kultem szatana i pogaństwem.

Magia, czary, zabobony i zabawa, czyli wróżby andrzejkowe...

Wróżby andrzejkowe w Polce praktykowane były z początku na wsiach. Po zakończeniu okresu prac polowych nastawał spokojniejszy okres będący dla młodych czasem zalotów. Sprzyjały temu długie jesienne wieczory. Taki właśnie wieczór, dzień św. Andrzeja był dniem, gdy odprawiano, najpierw indywidualnie, w późniejszym okresie grupowo, wróżby matrymonialne.

Młode panny, będące ciekawe swoich przyszłych mężów miały do dyspozycji szereg różnych wróżb, dzięki którym mogły poznać przyszłość. Najpopularniejszą, znaną i praktykowaną do czasów obecnych było oczywiście lanie gorącego wosku do miski napełnionej wodą przez dziurkę od klucza, aczkolwiek, co ciekawe lano również ołów lub cynę- metale mające ponoć przyciągać szczęście. Po cieniu jaki rzucał kształt zastygłego wosku wnioskowano, czy pannie pisanie jest zamążpójście, zakon, czy choroba bądź śmierć, np. jeśli kształt wosku przypominał kwiatek- dziewczynie wróżono staropanieństwo. Nie bez znaczenia był także materiał, z którego wróżono. Mówiło się, że małżeństwo wywróżone z kruchego wosku będzie mniej trwałe niż z ołowiu, na co starsze kobiety odpowiadały, że co prawda to z ołowiu będzie trwalsze, ale też cięższe.

Oczywiście sam fakt, czy wyjdzie się za mąż był tylko jednym z elementów. Panny były również ciekawe takich rzeczy jak wygląd przyszłego ukochanego, jego imię, czy to, skąd przybędzie. Wyglądu można było się dowiedzieć na kilka sposobów. Jednym z nich było podejście nocą z 29 na 30 listopada do płotu i odliczenie 9 sztachet, dziewiąta miała obrazować przyszłego męża, to, czy będzie wysoki, niski, gruby, czy szczupły. Twarz oblubieńca można było podobno zobaczyć księżycową nocą andrzejkową odbite od powierzchni wody w studni. Dla wytrwałych wystarczyło poczekać do północy i spojrzeć w lustro- zobaczą wtedy odbicie ukochanego. Imię przyszłego męża można było sprawdzić pisząc na kartkach różne męskie imiona, wkładając potem je pod poduszkę i wyciągając z rana na chybił-trafił. Dla odważnych był jeszcze jeden sposób: można było wieczorem w dzień św. Andrzeja iść na rozstajne drogi i zapytać pierwszego przechodzącego mężczyznę o jego imię - to imię będzie właśnie imieniem przyszłego męża. Gdy kobieta chciała wiedzieć skąd przybędzie luby wystarczyło wsłuchać się skąd dochodzi szczekanie psa- z tego kierunku przybędzie młodzieniec.